Tewerkgesteld in Duitsland: „Vrijwillig of gedwongen is een te simpele tegenstelling"

In dit artikel:

In een podcastaflevering onderzoekt Arno Lagendijk (kleinzoon en podcastredacteur bij het RD) aan de hand van brieven uit de Tweede Wereldoorlog wat de Arbeitseinsatz precies inhield en hoe gezinnen dit meemaakten. Hij spreekt met Renske Krimp‑Schraven, die een bundel getuigenissen over tewerkstelling schreef, en met kerkhistoricus Wim Kranendonk uit Rotterdam. De voorgelezen brieven schetsen honger, kou, eenzaamheid, steun van de diaconie en geldzendingen vanuit Duitsland, en geven ook beeld van het leven van een Nederlandse arbeider daar (Arie). Krimp benadrukt dat de tegenstelling tussen “vrijwillig” en “gedwongen” vaak te simplistisch is: veel keuzes ontstonden onder druk van economische nood, sociale druk en intimidatie. Kranendonk bespreekt de kerkelijke reactie op oproepen om naar Duitsland te gaan: gehoorzamen aan de oproep of onderduiken. De aflevering plaatst persoonlijke brieven tegen de bredere politieke en sociale context van gedwongen arbeidsinzet.