Hasso Herschel overleden: 'mol' uit de Koude Oorlog die ondergronds Oost-Duitsers hielp ontsnappen
In dit artikel:
Hasso Herschel organiseerde niet alleen vluchten voor anderen; zijn eerste ontsnapping naar West-Berlijn maakte hij zelf in oktober 1961 met een vervalst Zwitsers paspoort, twee maanden nadat de Berlijnse Muur was opgetrokken. De muur — die in de nacht van 12 op 13 augustus 1961 de grens dichtgooide en decennialang Oost- en West-Duitsers van elkaar scheidde — was bedoeld om de massale uittocht uit de DDR te stoppen.
Herschel sloot een pact met familie en vrienden dat de eerste die het Westen bereikte, zou helpen anderen over te halen. In West-Berlijn raakte hij betrokken bij een tunnelproject van twee Italianen en een kleine groep onervaren jongeren. Met geleende stadskaarten en veel uitvoerend denkwerk kozen ze een startpunt bij een fabriek aan de Bernauer Strasse. Het plan: een 135 meter lange ondergrondse gang naar de kelder van een Oost-Berlijns appartement.
Het graven verliep langzaam en gevaarlijk — soms slechts dertig centimeter per dag in klei en steen, met sufmakende lucht en het voortdurend risico dat grenswachten met luisterapparatuur het geluid zouden opvangen en de grond zouden doorboren of dynamiet zouden gebruiken. Financiële middelen kwamen deels van de Amerikaanse zender NBC, die vijftigduizend Duitse mark betaalde voor de filmrechten, waardoor gereedschap en materiaal konden worden aangeschaft. Technische tegenslagen, zoals het raken van een waterleiding, vertraagden het werk maandenlang; dat lek werd uiteindelijk door het West-Duitse waterbedrijf stilletjes geholpen zodat de tunnel kon drogen.
In september 1962 maakte Herschel zelf de afdaling om de vluchtelingen op te halen. Via een netwerk van meldpunten — drie cafés waar mensen moesten wachten — en een West-Duitse bondgenote die vrij kon reizen, loodste het team uiteindelijk 29 mensen naar het Westen, waaronder Herschels zus, haar man en hun eenjarige dochter. De emotie aan de westoever was groot; velen vielen bij aankomst uitgeput en huilend neer.
Na deze operatie bleef Herschel anderen helpen ontsnappen: hij werkte aan meer tunnels en ontwierp vluchtauto’s met verborgen compartimenten, zoals een Cadillac waarin iemand zich achter het dashboard moest vouwen. Na de val van de muur kreeg hij talloze dankbetuigingen. Herschel bleef bescheiden over zijn rol, maar zijn acties redden tientallen levens en illustreren de inventiviteit en risico’s waarmee mensen de DDR-grens probeerden te ontwijken.