Hasso Herschel (91) overleden, 'vluchthelper' die Oost-Duitsers via tunnels onder Berlijnse Muur liet ontsnappen
In dit artikel:
Hasso Herschel is op 91‑jarige leeftijd overleden. Tijdens de Koude Oorlog verwierf hij bekendheid als een van de belangrijkste organisatoren van ontsnappingen uit Oost‑Duitsland: hij hielp bij het graven van tunnels onder de Berlijnse Muur en stond aan de basis van meerdere vluchtroutes naar West‑Berlijn.
Op 13 augustus 1961 werd de grens tussen Oost‑ en West‑Berlijn plots afgesloten met prikkeldraad en gewapende bewaking; kort daarna begon de bouw van de Muur om de massale uittocht uit de DDR te stoppen. Herschel, toen een 26‑jarige student die in Oost‑Berlijn woonde maar in het westen studeerde, was al eerder in aanraking gekomen met het regime en had in 1953 enkele weken vastgezeten na demonstraties. In oktober 1961 wist hij zelf naar West‑Berlijn te ontsnappen met een geleend Zwitsers paspoort en beloofde familie en vrienden te helpen volgen.
In 1962 werkte hij mee aan de beroemde tunnelactie vanaf een fabriek aan de Bernauer Straße; die tunnel was ongeveer 135 meter lang en uitgerust met verlichting en ventilatie. De bouw werd aanvankelijk clandestien gefinancierd en uitgevoerd, later mede mogelijk gemaakt door een deal met de Amerikaanse omroep NBC, die betaling gaf in ruil voor exclusieve filmmateriaal; de documentaire 'The Tunnel' werd in december 1962 uitgezonden. Een eerste vluchtpoging mislukte toen een waterleiding werd geraakt en de Stasi via een informant ingreep, waarbij minstens twaalf vluchtelingen werden opgepakt. De tunnel werd hersteld en in september 1962 slaagden 29 mensen, onder wie Herschels zus, erin door te kruipen naar het westen.
Tussen 1961 en 1984 werden naar schatting zo’n 70 tunnels gegraven, waarvan circa 19 succesvol waren; in totaal wisten ongeveer 300 mensen zo te ontsnappen. Herschel zelf werkte aan drie tunnels en de groep ontwikkelde ook andere methoden, zoals verborgen schuilplaatsen in omgebouwde auto's. Er circuleert een claim dat Herschel tot 1.000 mensen heeft geholpen, maar dat cijfer is volgens Dietmar Arnold van Berliner Unterwelten niet verifieerbaar. Arnold, die Herschel in 2006 ontmoette en hem in 2019 tot erelid benoemde, noemde 'Tunnel 29' een meesterwerk.
Het verhaal van Herschel en Tunnel 29 leeft voort in herinneringen en cultuur: een deel van de voormalige route is in een herdenkingspark aangegeven en de Duitse film 'Der Tunnel' (2001) baseerde zich op deze ontvluchtingen.